7. Sınıf Yaş Grubunda Davranış Kontrolü: Bilimsel Temelli Yaklaşımlar

7.sınıf öğrencileri genellikle 12–13 yaş aralığındadır. Bu dönem, erken ergenlik sürecine denk gelir ve hem biyolojik hem de psikososyal değişimlerin yoğunlaştığı bir evredir. Bu evrede eğitim koçluğu almak önemlidir. Davranış kontrolünde zorlanmaların artması; dürtüsellik, otoriteye karşı gelme, akran etkisine açıklık ve duygusal dalgalanmalarla ilişkilidir. Bu makalede, bilimsel literatüre dayalı olarak davranışları düzenleme ve özdenetimi güçlendirme yöntemleri ele alınmaktadır.

1. Gelişimsel Arka Planı Anlamak

Ergenlik döneminde:

• Prefrontal korteks (planlama, dürtü kontrolü, karar verme) henüz tam gelişmemiştir.
• Limbik sistem (duygu merkezi) daha aktiftir.

Bu nörobiyolojik dengesizlik, duyguların hızlı ve yoğun yaşanmasına; ancak sonuç düşünmenin zayıf olmasına neden olur. Araştırmalar, özdenetim becerisinin çevresel yapılandırma ile güçlendirilebildiğini göstermektedir.

Eğitim koçu ile çalışmak size bu süreçte bir konfor yaratacaktır.

Sonuç: Davranış sorunları çoğu zaman “isteyerek yapılan” değil, gelişimsel bir sürecin sonucudur.

2. Net ve Tutarlı Sınırlar Koymak

Davranış kontrolünde en etkili yöntemlerden biri açık kurallar ve tutarlı sonuçlardır. Sınır koymak bağırmak, kızmak ya da ötekileştirmek değildir. Eğitim koçu bu dengenin kurulmasına yardımcı olur.

Uygulama İlkeleri:

• Kurallar az ve net olmalı (3–5 temel kural).
• Kuralların gerekçesi açıklanmalı.
• İhlal durumunda sonuçlar önceden belirlenmeli.
• Yetişkin tepkileri tutarlı olmalı (duygusal iniş çıkışlardan bağımsız).

Araştırmalar, tutarlı ebeveynlik ve öğretmen yaklaşımının, ergenlerde davranış problemlerini anlamlı düzeyde azalttığını göstermektedir.

Pozitif Davranışı Güçlendirme

Davranış biliminde temel ilke:
Pekiştirilen davranış tekrar eder.

• Olumsuz davranışı sürekli eleştirmek yerine,
• Olumlu davranışı fark edip sözel olarak takdir etmek,
• Küçük sorumlulukları görünür kılmak.

Örneğin:
“Bugün derse zamanında başladığını fark ettim, bu sorumluluk göstergesi.”

Pozitif pekiştirme, özsaygıyı ve iç motivasyonu artırır.

Duygusal Düzenleme Becerisi Öğretmek

Davranışın arkasında genellikle düzenlenemeyen bir duygu vardır.

Öğretilebilecek Teknikler:

• 4-7-8 nefes egzersizi
• 10 saniye kuralı (tepki vermeden önce durma)
• Duyguyu isimlendirme (“Şu an sinirlendim.”)

Duyguyu adlandırmak, beyinde amigdala aktivitesini azaltarak mantıksal düşünmeyi artırır (nöropsikolojik çalışmalar).

Model Olma Etkisi

Ergenler söylenenden çok gözlemlenen davranışı taklit eder.

• Yetişkin bağırıyorsa, çocuk da bağırır.
• Yetişkin sakin kalıyorsa, çocuk zamanla bunu öğrenir.

Sosyal öğrenme kuramına göre, model davranış doğrudan öğretimden daha etkilidir.

Akran Etkisini Yönetmek

Bu yaşta akran onayı, yetişkin onayından daha güçlüdür.

Yapılabilecekler:

• Pozitif sosyal çevre oluşturmak
• Grup sorumlulukları vermek
• Takım sporları veya kulüp faaliyetleri

Yapılan çalışmalar, yapılandırılmış sosyal etkinliklerin riskli davranışları azalttığını göstermektedir.

Dijital Disiplini Sağlamak

Ergenlerde dikkat ve dürtü kontrolünü zayıflatan faktörlerden biri aşırı ekran maruziyetidir.

Öneriler:

• Günlük süre sınırı belirlemek
• Ekranı ödül değil, planlı aktivite olarak görmek
• Uyku öncesi 1 saat dijital detoks

Yetersiz uyku, davranış sorunlarıyla doğrudan ilişkilidir.

Problem Çözme Becerisi Öğretmek

“Bu davranışı yapma” demek yerine şu sorular sorulmalıdır:

• “Başka nasıl çözebilirdin?”
• “Bunun sonucu ne olur?”
• “Bir daha olursa ne yaparsın?”

Bu yöntem, çocuğun yürütücü işlevlerini geliştirir.

Ceza Yerine Sonuç Odaklı Yaklaşım

Araştırmalar, sert cezaların:

• Kısa vadede davranışı bastırdığını,
• Uzun vadede öfke ve gizli davranışa yol açtığını göstermektedir.

Doğal ve mantıklı sonuçlar daha etkilidir.

Örnek:
Ödev yapılmadıysa → teneffüste tamamlama.
Bağırdıysa → konuşma hakkı geçici olarak durdurma.

Gerekirse Profesyonel Destek

Şu durumlarda uzman desteği önerilir:

• Sürekli öfke patlamaları
• Okuldan kaçınma
• Akademik ciddi düşüş
• Sosyal izolasyon

Erken müdahale, ileride oluşabilecek davranış bozukluklarının önüne geçer.